Δευτέρα, 06 Φεβρουαρίου 2006 02:08

Λίγα λόγια για τη γρίπη των πουλερικών

Η γρίπη των πτηνών είναι μεταδοτική νόσος των πτηνών γνωστή εδώ κι ένα αιώνα. Υπάρχουν στελέχη του ιού τόσο χαμηλής όσο και υψηλής παθογένειας. Οι χαμηλής παθογένειας προκαλούν ήπια νόσο στα πτηνά, ενώ οι υψηλής παθογένειας προκαλούν μεγάλη θνησιμότητα. Ο υπότυπος Η5Ν1 ανήκει στα στελέχη του ιού που προκαλούν υψηλή παθογένεια. Οι άγριοι πληθυσμοί των πουλιών δεν αποτελούν φυσικές πηγές του Η5Ν1, αλλά τους φυσικούς ξενιστές του ιού. Έως σήμερα ο Η5Ν1 έχει απομονωθεί σε 45 είδη πτηνών. Ο τρόπος εξάπλωσης της νόσου δεν έχει πλήρως διαλευκανθεί. Κύριο ρόλο παίζει η διακίνηση (εμπόριο, λαθρεμπόριο) πουλερικών και εξωτικών πτηνών, οι συνθήκες εντατικής εκτροφής πουλερικών, ενώ πιθανή είναι και η συμβολή των άγριων πτηνών μέσω της μετανάστευσης. Σήμερα ο ιός (Η5Ν1) έχει επεκταθεί από τη Ν.Α. Ασία μέσω της Κίνας και της Μογγολίας, στη Ν.Δ. Σιβηρία, το Καζακστάν ενώ επιβεβαιωμένα κρούσματα έχουμε σε Τουρκία, Κροατία και Ρουμανία. Μέχρι στιγμής από τα δείγματα που έχουν εξεταστεί στη χώρα μας δεν έχει βρεθεί κάποιο θετικό.

Έως τώρα δεν έχει επιβεβαιωθεί η απευθείας μετάδοση του ιού από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ. στην Ασία από τις 117 περιπτώσεις νόσησης ανθρώπων 60 κατέληξαν σε θάνατο. Αυτά ήταν άτομα που ήρθαν σε στενή επαφή με βαρέως νοσούντα πουλερικά (ορνιθοτροφεία, κοτέτσια, υπαίθριες αγορές), ενώ πιθανά ανήκαν σε ευπαθείς ομάδες (υπερήλικα, καρδιοπαθή, ανοσοκατασταλμένα άτομα). Τα στατιστικά στοιχεία με τα μολυσμένα άτομα στη γείτονα Τουρκία δείχνουν πως μάλλον βαδίζουμε σε μείωση του ποσοστού θνησιμότητας. Όμως η σπουδαιότητα των πρόσφατων εξάρσεων του υπότυπου Η5Ν1 έγκειται κυρίως στην πιθανότητα μετάλλαξης του ιού και την πρόκληση πανδημίας. Σε μια τέτοια περίπτωση επειδή το ειδικό εμβόλιο για τον συγκεκριμένο υπότυπο θα πρέπει να ταιριάζει πάρα πολύ με το στέλεχος του πανδημικού ιού, για να παρέχει αρκετή προστασία, η μαζική παραγωγή του δεν πρόκειται να ξεκινήσει πριν από την έναρξη και την επιβεβαίωση της πανδημίας. Τα αντιϊκά φάρμακα (π.χ. Tamiflu, Relenza) δεν καταπολεμούν τον ιό, αλλά μειώνουν την ένταση της κλινικής εκδήλωσης στον άνθρωπο, εφόσον χορηγηθούν σε 48 ώρες από την έναρξη των πρώτων συμπτωμάτων, επιτρέποντας στον οργανισμό να αντεπεξέλθει πιο εύκολα στη ίωση.

Πέρα όμως από τις επιπτώσεις στην οικονομία των χωρών (εκατομμύρια πουλερικά έχουν θανατωθεί και έχει μειωθεί τοπικά και παγκοσμίως η κατανάλωση πουλερικών και των αυγών τους), η γρίπη αποτελεί κίνδυνο και για τα άγρια πουλιά, αφού ο μαζικός θάνατος μπορεί να επιφέρει δραματική μείωση του πληθυσμού τους. Το γεγονός θα μπορούσε να έχει ολέθρια αποτελέσματα, αν προσβληθεί ένα ενδημικό είδος πουλιού, ένα υποείδος ή ένας απομονωμένος πληθυσμός.

Στη χώρα μας, για δεύτερη φορά μέσα σε λίγους μήνες, έχει δημιουργηθεί ένα κλίμα πανικού γύρω από τη νόσο, τους κινδύνους που εγκυμονεί για την ανθρώπινη υγεία και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει σε περίπτωση που ξεσπάσει κάποια πανδημία. Και όλος αυτός ο πανικός δημιουργείται δίχως να έχει υπάρξει κάποιο κρούσμα, έστω και σε ζώο, αλλά μόνο με την αναφορά κρουσμάτων ή πιθανών κρουσμάτων σε ανθρώπους και ζώα σε χώρες που γειτνιάζουν με την Ελλάδα. Αναρωτιόμαστε ποιες θα είναι οι αντιδράσεις των ΜΜΕ και του κόσμου στην περίπτωση που όντως υπάρξει κάποιο κρούσμα της γρίπης στη χώρα μας, πράγμα το οποίο εμείς στο Ελληνικό Κέντρο Περίθαλψης ¶γριων Ζώων θεωρούμε ως ένα πιθανό ενδεχόμενο το οποίο μπορεί να συμβεί μέσα στα επόμενα έτη.

Είναι λογικό ως ένα βαθμό μέσα σε αυτό τον πανικό να μη λαμβάνει κανένας υπόψη του τα πουλιά, τα οποία είναι και αυτά θύματα της νόσου. Η χώρα μας είχε αρχίσει να λαμβάνει διάφορα μέτρα για τη συγκεκριμένη νόσο πολύ πριν ασχοληθούν με το θέμα τα ΜΜΕ και απασχολήσει ιδιαίτερα το ευρύ κοινό. Από την πλευρά του το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων προκειμένου να πετύχει την έγκαιρη ανίχνευση της παρουσίας του παθογόνου παράγοντα της γρίπης των πτηνών στα άγρια πουλιά, αποφάσισε να προχωρήσει στην υλοποίηση ενός προγράμματος βάσει του οποίου θα παρθούν μέχρι την άνοιξη του 2006 δείγματα από 1000 πουλιά τα οποία περνούν από τη χώρα μας κατά τη μετανάστευση ή έρχονται εδώ για να ξεχειμωνιάσουν.

Το Ελληνικό Κέντρο Περίθαλψης ¶γριων Ζώων από την αρχή είχε εκφράσει τις αντιρρήσεις του όσον αφορά τη μεθοδολογία η οποία θα ακολουθούνταν προκειμένου να συλλεχθούν τα απαραίτητα για το πρόγραμμα δείγματα. Λόγω της σοβαρότητας του θέματος θα έπρεπε από την αρχή να διατεθούν μεγαλύτερα κονδύλια ούτως ώστε η συλλογή των δειγμάτων να γινόταν από ζωντανά άγρια πουλιά, δίνοντας τη δυνατότητα για μια ευρύτερη και πιο ολοκληρωμένη έρευνα σχετικά με την κατάσταση της υγείας των πληθυσμών τους, χωρίς κατά ανάγκη να χυθεί αίμα για το σκοπό αυτό.

Δυστυχώς όμως όχι μόνο δεν εισακούστηκε η άποψη του Κέντρου Περίθαλψης αλλά όλο αυτό το διάστημα έχουν ασκηθεί πιέσεις στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων να δώσει άδειες για θήρευση πουλιών, πέρα και από αυτά που αναφέρονται στην από 11-10-2005 απόφαση του Υπουργού για το συγκεκριμένο πρόγραμμα, ανεξαρτήτως του είδος του πουλιού καθώς και σε επιπλέον απαγορευμένες στο κυνήγι περιοχές.

Μία τέτοια όμως ενέργεια όχι μόνο δεν θα είχε κανένα όφελος στη διερεύνηση της ύπαρξης της νόσου στα άγρια πτηνά που έρχονται στη χώρα μας αλλά απεναντίας θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στους πληθυσμούς των άγριων πουλιών. Το Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς για τη Γρίπη των Πτηνών έχει περιορισμένες δυνατότητες ανάλυσης δειγμάτων και η πληθώρα αυτών που θα προέκυπτε από μία τέτοια ενέργεια θα ήταν άχρηστη. Παράλληλα στην περίπτωση που εφαρμοστεί ένα μέτρο μαζικού φόνου πουλιών ενδέχεται να επιταχυνθεί η μετάδοση της νόσου, στην περίπτωση που αυτή βέβαια υπάρχει στους άγριους πληθυσμούς, σε νέες περιοχές όπου θα καταφύγουν τα πουλιά, λόγω της όχλησης που θα δημιουργηθεί στους πληθυσμούς που χρησιμοποιούν τις προστατευόμενες περιοχές ως χώρους διατροφής και ξεκούρασης. Επίσης υπάρχουν είδη πουλιών που είναι πολύ σπάνια και η θανάτωση πολύ μικρού αριθμού τους μπορεί να αποβεί επιζήμια για το μέλλον του είδους. Ταυτόχρονα οι συνεχείς μετακινήσεις των πουλιών και η διασπορά τους, λόγω της έντονης όχλησης που θα δημιουργηθεί στις υφιστάμενες περιοχές απαγόρευσης κυνηγιού, θα έχει ως αποτέλεσμα την εξάντληση μεγάλου αριθμού πουλιών και αν αυτό συνδυαστεί με δυσμενείς καιρικές συνθήκες θα οδηγηθούμε σε θανάτους χιλιάδων πουλιών είτε λόγω εξάντλησης είτε λόγω προσβολής τους από τον ιό (ενδεχομένως και άλλο μικρόβιο) ως αποτέλεσμα της εξασθένησης του ανοσοποιητικού τους συστήματος, βοηθώντας με αυτό τον τρόπο ακόμα περισσότερο στην εξάπλωση της νόσου ακόμα και σε εκτρεφόμενα πουλερικά.

Ο πανικός που κυριαρχεί δεν είναι και ο πλέον κατάλληλος σύμβουλος. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι στο τέλος θα επικρατήσει η λογική και ψύχραιμη αντιμετώπιση της κατάστασης, τόσο για το καλό των πουλιών όσο και για τη σωστότερη και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της νόσου εφόσον και όταν αυτή έρθει στη χώρα μας.

Για όποιον ενδιαφέρεται μπορεί να βρει περισσότερες πληροφορίες στις ιστοσελίδες: www.ornithologiki.gr, www.ekpaz.gr, www.who.int, www.oie.int.

Καλπάκης Σταύρος
Ελληνικό Κέντρο Περίθαλψης ¶γριων Ζώων